Wniosek dotyczący wpisania „Barbórki i tradycji górniczych” trafił do Sekretariatu UNESCO 26 marca 2024 roku i został zarejestrowany pod numerem 2256. Dokument będzie rozpatrywany w bieżącym roku, a oficjalny wpis powinien pojawić się na liście reprezentatywnej niematerialnego dziedzictwa ludzkości na przełomie listopada i grudnia.
Aktualne informacje o realizacji wniosku przedstawiono podczas briefingu prasowego, który odbył się w środę 4 lutego br. w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. W spotkaniu uczestniczyli m.in.: Iwona Mohl — dyrektor MGB; dr Beata Piecha‑van Schagen — kierowniczka Działu Historii MGB, autorka i koordynatorka wniosku; Mirosław Kaszuba z Fundacji Kultura i Tradycje Górnicze (depozytariusz) oraz Zbigniew Pawlak — przewodniczący Zarządu Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (depozytariusz).
Co ma obejmować wpis?
Wnioskodawcy chcą, by wpis objął Barbórkę jako obrzęd i całą sferę duchową związaną z zawodem górnika. Jak podkreśliła Iwona Mohl, tradycje i duchowość górnicza to istotne dziedzictwo niematerialne, które zasługuje na zachowanie i międzynarodowe uznanie.
Autorka wniosku, dr Beata Piecha‑van Schagen, wyjaśniła skład zgłoszenia. Wpis mają współskładać depozytariusze reprezentujący różne tradycje górnicze — górnictwo węglowe ze Śląska i Wałbrzycha, orkiestry dęte z Górnego Śląska, kult św. Barbary z Tarnowskich Gór oraz tradycje górnicze z Bochni i Wieliczki związane z kultem św. Kingi. W uzasadnieniu akcentuje się poczucie dumy z pielęgnowania języka, zwyczajów i obrzędów oraz konieczność wskazania działań chroniących tę tradycję po wpisie.
We wniosku opisano zwyczaje obchodów św. Barbary przypadających 4 grudnia: uroczystości religijne i świeckie dla górników i lokalnych społeczności, marsze w mundurach lub strojach roboczych, udział stowarzyszeń i władz lokalnych. Autorzy wskazują także na socjolekt używany w pracy górniczej oraz powszechne pozdrowienia: „Szczęść Boże!”, „Glück Auf!”, „Gléck Op!”. Wykształcony socjolekt przyczynił się do powstania folkloru słowno‑muzycznego; tworzenie nowych pieśni i modyfikacja istniejących należą do codziennych i świątecznych praktyk.
Wniosek przygotowała i koordynowała dr Beata Piecha‑van Schagen, która od 2019 r., pracując wcześniej w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, pełniła rolę koordynatorki przedsięwzięcia. Nad przebiegiem prac ze strony Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego czuwała Joanna Cicha‑Kuczyńska, radca ministra ds. UNESCO.
Źródło: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu
