Kinoteatr Rialto w Katowicach – ponad sto lat historii jednego z najważniejszych kin na Górnym Śląsku
Kinoteatr Rialto przy ul. św. Jana 24 w Katowicach należy do najstarszych, nieprzerwanie działających kin na Górnym Śląsku. Historia tego obiektu sięga aż do początku XX wieku, kiedy to kina przestawały być jedynie jarmarczną atrakcją, określaną wówczas mianem „teatru świetlnego”, a zaczynały funkcjonować jako pełnoprawna forma rozrywki i kultury. Już od pierwszego seansu w styczniu 1913 roku Rialto pozostaje ważnym elementem kulturalnej historii Katowic. Kino przechodziło liczne przebudowy, zmiany właścicieli oraz transformacje wynikające z wydarzeń politycznych i rozwoju technologii filmowej, a dziś funkcjonuje jako nowoczesny kinoteatr studyjny, łączący funkcje kina artystycznego z miejscem koncertów, spektakli i wydarzeń edukacyjnych.
Początki – jedno z pierwszych kin budowanych od podstaw
Historia obiektu rozpoczęła się w 1912 roku, gdy budowniczy Martin Tichauer wraz z kupcem Bertholdem Kochmannem podjęli decyzję o budowie nowoczesnego kina przy ówczesnej Johannesstrasse (dzisiejszej ul. św. Jana). Był to okres dynamicznego rozwoju kinematografii – większość kin działała wtedy jeszcze w adaptowanych lokalach handlowych lub salach widowiskowych, natomiast w Katowicach powstał budynek zaprojektowany specjalnie z myślą o projekcjach filmowych. Kino stanęło u zbiegu dzisiejszych ulic św. Jana i Wojewódzkiej, będących wówczas jednymi z najbardziej reprezentacyjnych ulic miasta.
Pierwszy seans odbył się tam 15 stycznia 1913 roku. Kino nosiło wówczas nazwę Kammerlichtspiele i szybko stało się jednym z najbardziej reprezentacyjnych obiektów tego typu na Górnym Śląsku. Wyróżniało się nie tylko nowoczesnym budynkiem, ale również rozmachem – sala mogła pomieścić około 800 widzów, znajdowało się w niej miejsce dla dwudziestoosobowej orkiestry akompaniującej filmom niemym, a na piętrze działały restauracja, palarnia cygar, winiarnia oraz piwiarnia. Już w pierwszych latach działalności obiekt wyprzedzał swoją epokę i przypominał późniejsze „pałace kinowe”, które zaczęły powstawać w największych europejskich miastach.
Kino premierowe regionu
W pierwszych dekadach działalności Rialto pełniło rolę najważniejszego kina premierowego w regionie. To tutaj trafiały najgłośniejsze produkcje, zanim były wyświetlane w innych śląskich kinach. Filmy po premierowych pokazach w Rialcie trafiały następnie do należącego do tej samej spółki kina Palast, co podkreślało rangę obiektu w regionalnym systemie dystrybucji filmów. Dzięki temu przez wiele lat uchodziło za jedno z najbardziej prestiżowych miejsc związanych z kulturą filmową w Katowicach.
Na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych kino zostało rozbudowane – liczba miejsc wzrosła do około 1050, a obiekt wyposażono w nowoczesną aparaturę do projekcji filmów dźwiękowych. Dzięki temu właśnie w Rialcie odbyła się pierwsza na Górnym Śląsku projekcja filmu dźwiękowego – „Śpiewający błazen” z Alem Jolsonem, uznawanego za jedno z przełomowych dzieł w historii kina.
Zmiany nazw i burzliwa historia XX wieku
Historia Rialta odzwierciedla również zmieniające się losy Katowic i całego regionu.
Pierwotnie kino funkcjonowało jako Kammerlichtspiele. W 1928 roku, w okresie wzmacniania polskiej tożsamości miasta, przyjęło nazwę Rialto, inspirowaną słynnym mostem Rialto w Wenecji. Zmieniono wówczas również wygląd elewacji budynku, usuwając niemieckie elementy dekoracyjne i zastępując je nowym wystrojem odpowiadającym nowej nazwie.
W latach trzydziestych kino przeszło trudniejszy okres związany z kryzysem gospodarczym oraz zmianami właścicielskimi. W 1938 roku przez krótki czas funkcjonowało pod nazwą Słońce, jednak już po wybuchu II wojny światowej obiekt przejęła niemiecka UFA i działał jako UFA-Theater Rialto.
Po zakończeniu wojny kino wróciło do historycznej nazwy Rialto, która utrzymała się do dziś. W okresie Polski Ludowej zostało znacjonalizowane i należało do najważniejszych kin w województwie śląskim. Oprócz repertuaru krajowego prezentowano tutaj filmy z państw bloku wschodniego, ale również prestiżowe przeglądy i festiwale, które przyciągały widzów z całego regionu.
W latach pięćdziesiątych przeprowadzono kolejną gruntowną modernizację obiektu. Po ponownym otwarciu w 1959 roku Rialto dysponowało nowoczesnym jak na swoje czasy wyposażeniem projekcyjnym i nagłośnieniem, zachowując pozycję jednego z największych i najbardziej prestiżowych kin w Katowicach.
Od kina masowego do kina studyjnego
Po przemianach ustrojowych w 1989 roku Rialto ponownie stało się miejscem premier najpopularniejszych filmów. W latach dziewięćdziesiątych wyświetlano tutaj największe światowe hity, a niektóre tytuły przyciągały dziesiątki tysięcy widzów.
Sytuacja zmieniła się wraz z pojawieniem się pierwszych multipleksów. Tradycyjne kina zaczęły tracić publiczność, a Rialto musiało na nowo określić swoją rolę. Zamiast konkurować z kinami sieciowymi repertuarem komercyjnym, zdecydowano się na stworzenie miejsca skupionego wokół kina artystycznego i wydarzeń kulturalnych.
Modernizacja i narodziny współczesnego Kinoteatru Rialto
Przełomowym momentem była kompleksowa modernizacja przeprowadzona w latach 2004–2005 przez Instytucję Filmową Silesia Film. Jej celem było przywrócenie historycznego charakteru budynku oraz stworzenie przestrzeni umożliwiającej organizację znacznie szerszego programu kulturalnego.
Odrestaurowano elewację, przywracając jej wygląd nawiązujący do początków XX wieku, w tym historyczny motyw rzymskiej kwadrygi zdobiącej fasadę w pierwszych latach istnienia kina. Wnętrza dostosowano do nowej formuły kinoteatru. Zamiast tradycyjnego układu foteli na parterze pojawiły się stoliki i wygodne miejsca siedzące, dzięki czemu przestrzeń można elastycznie dostosowywać do seansów, koncertów, spotkań czy spektakli. Zachowano również balkon będący charakterystycznym elementem historycznej sali.
Po zakończeniu modernizacji we wrześniu 2005 roku obiekt rozpoczął działalność pod nazwą Kinoteatr Rialto, podkreślając rozszerzenie swojej funkcji z kina na wielofunkcyjne centrum kultury.
Współczesna działalność
Obecnie Kinoteatr Rialto jest jednym z najważniejszych kin studyjnych w regionie. Od 2006 roku należy do Sieci Kin Studyjnych, a od 2013 roku do europejskiej sieci Europa Cinemas.
Program obejmuje przede wszystkim:
- kino europejskie i artystyczne,
- retrospektywy wybitnych twórców,
- pokazy specjalne i przedpremierowe,
- filmy nieme z muzyką wykonywaną na żywo,
- koncerty,
- spektakle,
- spotkania z twórcami,
- wykłady i wydarzenia edukacyjne,
- przeglądy oraz festiwale filmowe.
Szczególne miejsce zajmują cykle poświęcone historii kina, kulturze europejskiej oraz filmowi dokumentalnemu. Dzięki nowoczesnej technologii projekcyjnej oraz znakomitej akustyce historycznej sali możliwe jest organizowanie zarówno pokazów filmowych, jak i koncertów czy wydarzeń teatralnych.
Dlaczego Kinoteatr Rialto jest wyjątkowy?
Na tle współczesnych kin Rialto wyróżnia przede wszystkim ciągłość działalności. Od ponad stu lat pozostaje miejscem związanym z kulturą filmową, jednocześnie dostosowując się do zmieniających się oczekiwań publiczności. Zachował historyczny charakter budynku, a jednocześnie pełni funkcję nowoczesnego centrum kultury.
To nie tylko kino, ale również przestrzeń koncertów, spotkań, edukacji filmowej i wydarzeń artystycznych. Dzięki połączeniu bogatej historii z aktualnym programem Kinoteatr Rialto pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli filmowych Katowic i ważnym elementem dziedzictwa kulturalnego Górnego Śląska.
Bilety
Dostępność
www.rialto.katowice.pl/deklaracja-dostepnosci
Godziny otwarcia
poniedziałek-piątek
od 13:00 do 20:00 (lub do 15 minut po rozpoczęciu ostatniego seansu)
sobota-niedziela oraz święta
od 16:00 (lub godzinę przed pierwszym seansem) do 20:00 (lub do 15 minut po rozpoczęciu ostatniego seansu)
