Ratusz w Żywcu – siedziba władz miasta i jeden z symboli Rynku
Ratusz przy Rynku 2 w Żywcu to zabytkowy gmach, w którym obecnie mieści się główna siedziba Urzędu Miejskiego. Charakterystyczna, bogato zdobiona fasada wyróżnia budynek wśród kamienic otaczających Rynek i sprawia, że jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów w historycznym centrum miasta.
Obecny ratusz pochodzi z 1868 roku, ale historia siedziby żywieckich władz jest starsza. Pierwszy ratusz wybudowano w 1706 roku. Był drewniany i (inaczej niż dzisiejszy budynek) stał na środku głównego placu. Został zniszczony podczas wielkiego pożaru Żywca w 1857 roku, który strawił znaczną część drewnianej zabudowy miasta.
Nową siedzibę władz oddano do użytku jedenaście lat później. Budynek, nazywany wówczas Domem Gminnym, powstał przy wschodniej pierzei Rynku. Jego eklektyczna architektura łączy elementy neogotyckie i neorenesansowe. Szczególnie charakterystyczne są potrójne, półkoliście zakończone okna, rozety oraz żelazne kolumienki. Forma budynku wykazuje również wyraźne podobieństwo do XIX-wiecznej architektury synagogalnej.
Z tym podobieństwem wiąże się lokalna opowieść, według której nietypowa forma ratusza miała być swoistą „zemstą” za dawny zakaz osiedlania się Żydów w granicach miasta. Historia ta funkcjonuje jednak jako legenda, a nie potwierdzony fakt dotyczący intencji projektanta. Oficjalny serwis turystyczny miasta również przedstawia ją jako jedną z interpretacji wyglądu budynku.
Ratusz przez lata pełnił różne funkcje. W XIX wieku obok władz miejskich działały tutaj instytucje monarchii habsburskiej, m.in. urząd skarbowy i starostwo powiatowe. W okresie międzywojennym ponownie mieścił się tu Magistrat, a salę obrad zdobiły obrazy Jana Kazimierza Olpińskiego przedstawiające wydarzenia z historii Żywca. Podczas II wojny światowej w gmachu działał sąd okupacyjny, natomiast w oficynie znajdował się areszt. Po wojnie budynek zajmowały Sąd Rejonowy i Prokuratura Rejonowa.
Dopiero w 2005 roku samorząd odzyskał swoją historyczną siedzibę. Dziś w ratuszu ponownie działa Urząd Miejski w Żywcu, a budynek pozostaje nie tylko centrum miejskiej administracji, ale także jednym z ważniejszych zabytków Rynku. Jest wpisany do rejestru zabytków.
W holu można zobaczyć odnowioną tablicę poświęconą Andrzejowi Komonieckiemu – żywieckiemu wójtowi i autorowi „Chronografii albo Dziejopisu Żywieckiego”, jednego z najważniejszych źródeł wiedzy o dawnej historii miasta.
Ratusz najlepiej potraktować jako jeden z punktów spaceru po historycznym centrum Żywca. Stoi bezpośrednio przy Rynku, w sąsiedztwie zabytkowych kamienic, a niedaleko znajdują się również konkatedra, Stary Zamek, Nowy Zamek i Park Zamkowy.
Budynek nadal pełni przede wszystkim funkcję administracyjną, dlatego nie działa jak muzeum z regularnym programem zwiedzania. W jego reprezentacyjnej sali odbywają się natomiast posiedzenia i różne wydarzenia związane z działalnością władz miasta.
