Galeria Elektrownia mieści się przy ul. Dehnelów 45 w Czeladzi, w zabytkowym budynku dawnej elektrowni kopalni „Saturn". Od 1 września 2016 roku obiektem zarządza Muzeum Saturn w Czeladzi.
Budynek i jego historia architektoniczna
Budynek powstał w latach 1902–1908 według projektu wybitnego polskiego architekta Józefa Piusa Dziekońskiego (1844–1927), autora projektów wielu monumentalnych obiektów użyteczności publicznej w Europie. To obiekt na planie prostokąta z wejściem na osi, o rozbudowanej bryle, z charakterystyczną wieżą stylizowaną na gotycką, z otworami strzelniczymi. Elewację tworzą ceglane, nietynkowane ściany w podziale ramowym, z gzymsami i ceglanymi detalami architektonicznymi.
Zabytkowe maszyny i urządzenia
We wnętrzu, w doskonałym stanie, zachowały się oryginalne maszyny i urządzenia dawnej elektrowni. Największe wrażenie robi okazały generator „Wanda" – niegdyś blok energetyczny z silnikiem parowym dwustopniowym i dwucylindrowym, wyprodukowany w 1903 roku przez Maschinenfabrik Oerlikon Schweiz (od 1924 r. pracował jako silnik, a maszyna parowa jako kompresor). Zachowały się także: kompresor, gigantyczne przetwornice, pulpit sterowniczy z zegarami oraz okazała 8-tonowa suwnica.
Historia rewitalizacji
W 2005 roku rozpoczęło działalność Stowarzyszenie Inicjatyw Kulturalnych (STIK), które zainicjowało powstanie Galerii Sztuki Współczesnej Elektrownia. W latach 2005–2011, przy współudziale Urzędu Miasta Czeladź, Stowarzyszenie zorganizowało ponad 30 wystaw. W październiku 2010 roku, dzięki staraniom STIK, obiekt wpisano na Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.
6 grudnia 2011 r. podpisano umowę o dofinansowanie projektu „Adaptacja i przebudowa budynku Galerii Sztuki Współczesnej ELEKTROWNIA w Czeladzi" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007–2013 – Czeladź uzyskała na ten cel ponad 10 mln zł ze środków unijnych. Realizację inwestycji, na podstawie postępowania w trybie „projektuj, buduj", podjął Zakład Budynków Komunalnych (umowa z 2 września 2012 r.). Prace nad przywróceniem świetności elektrowni ruszyły w 2013 roku, a 27 listopada 2013 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Galerii Sztuki Współczesnej Elektrownia.
W ramach tej samej inwestycji powstały obok galerii 2 parkingi (łącznie 83 miejsca) oraz pasaż z parkiem tematycznym – stałą wystawą na 12 panelach informacyjnych, poświęconą dziedzictwu przemysłowemu i historii kopalni „Saturn".
Funkcje obiektu
Po adaptacji budynek pełni funkcje:
- wystawiennicze – Sala Główna z zabytkowymi maszynami
- konferencyjne – sala konferencyjna i multimedialna, na narady, spotkania i konferencje
- warsztatowe – sala warsztatów artystycznych i miejsce ekspozycyjne
Działalność kulturalna
Galeria organizuje wystawy malarstwa, grafiki, rzeźby i fotografii, wydarzenia muzyczne, warsztaty tańca oraz małe formy teatralne. To tu w 2016 roku nastąpiła inauguracja „Industriady" – najważniejszego święta Szlaku Zabytków Techniki. Galeria współpracuje m.in. z Akademiami Sztuk Pięknych w Krakowie i Katowicach, Instytutem Sztuki Uniwersytetu Śląskiego, Związkiem Polskich Artystów Plastyków oraz Związkiem Polskich Artystów Fotografików.
