Galeria Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Czeladzi
Galeria Sztuki Współczesnej „Elektrownia” znajduje się przy ul. Dehnelów 45 w Czeladzi, na terenie dawnej kopalni węgla kamiennego „Saturn”. To przestrzeń wystawiennicza, w której współczesne malarstwo, fotografia, rzeźba i inne formy sztuki prezentowane są w otoczeniu zabytkowych maszyn przemysłowych.
Galeria jest częścią Muzeum Saturn i mieści się w budynku dawnej elektrowni kopalnianej. Oprócz wystaw czasowych organizowane są tu wernisaże, spotkania z artystami i wydarzenia kulturalne. Wizyta pozwala poznać zarówno twórczość współczesnych artystów, jak i fragment przemysłowej historii Czeladzi.
Historia elektrowni kopalni Saturn
Budynek dawnej elektrowni powstał na początku XX wieku, kiedy kopalnia „Saturn” rozwijała własną infrastrukturę energetyczną. Wytwarzana tu energia zasilała urządzenia wykorzystywane w zakładzie górniczym.
Elektrownia stanowiła ważną część zaplecza technicznego kopalni. Po zakończeniu działalności przemysłowej zachowano jej charakterystyczną architekturę i część oryginalnego wyposażenia.
W późniejszych latach budynek został zaadaptowany do nowych funkcji. W 2016 roku rozpoczęła w nim działalność Galeria Sztuki Współczesnej „Elektrownia”, która stała się częścią Muzeum Saturn.
Adaptacja dawnego obiektu przemysłowego na galerię pozwoliła zachować historyczne wnętrza i udostępnić je odwiedzającym w nowej roli.
Architektura budynku i zabytkowy park maszynowy
Elektrownia została wybudowana w latach 1903–1908. Jej projekt najprawdopodobniej przygotował Józef Pius Dziekoński, architekt związany z historyzmem.
Budynek wyróżniają ceglane elewacje, wysokie arkadowe okna, dekoracyjne fryzy i gzymsy. Nad jedną z części wznosi się trzykondygnacyjna wieża z elementami nawiązującymi do średniowiecznej architektury obronnej.
Najważniejszym elementem wyposażenia jest zachowany park maszynowy. W galerii można zobaczyć przetwornice, kompresory, dawne rozdzielnie elektryczne oraz dwie prądnice firmy Siemens-Halske, które służyły do napędzania maszyn wyciągowych szybów kopalnianych.
Szczególną uwagę przyciąga generator „Wanda” z 1903 roku, współpracujący z dwustopniowym, dwucylindrowym silnikiem parowym. Zachował się także historyczny pulpit sterowniczy z tego samego roku.
Maszyny pozostawiono we wnętrzu jako część ekspozycji. Zwiedzający mogą więc oglądać wystawy sztuki współczesnej w otoczeniu autentycznego wyposażenia dawnej elektrowni.
Powstanie galerii i rewitalizacja obiektu
Inicjatorami utworzenia galerii byli członkowie Stowarzyszenia Inicjatyw Kulturalnych. Pierwsza działalność wystawiennicza rozpoczęła się w dawnej elektrowni w 2005 roku.
W kolejnych latach miasto pozyskało środki na rewitalizację budynku i dostosowanie go do potrzeb instytucji kultury. Prace obejmowały zarówno odnowienie historycznych wnętrz, jak i przygotowanie sal wystawienniczych, konferencyjnych oraz warsztatowych.
Uroczyste otwarcie galerii po przebudowie odbyło się 27 listopada 2013 roku. Od 1 września 2016 roku obiektem zarządza Muzeum Saturn w Czeladzi.
Galeria jest także częścią Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Brała udział w INDUSTRIADZIE, czyli święcie obiektów związanych z przemysłowym dziedzictwem regionu. W 2016 roku odbyła się tu inauguracja tego wydarzenia.
Wystawy sztuki współczesnej
Program Galerii „Elektrownia” opiera się przede wszystkim na wystawach czasowych. Prezentowane są tu prace artystów indywidualnych oraz twórców działających w grupach i stowarzyszeniach.
Wśród pokazywanych dziedzin znajdują się malarstwo, fotografia, grafika, rzeźba i inne formy sztuki wizualnej. Ekspozycje zmieniają się w ciągu roku, dlatego każda wizyta może oznaczać możliwość zobaczenia innych prac.
Galeria współpracuje ze środowiskami artystycznymi, w tym z uczelniami i organizacjami skupiającymi plastyków oraz fotografików. Organizuje wernisaże, spotkania i wydarzenia towarzyszące wystawom.
Aktualny program można sprawdzić na oficjalnej stronie galerii.
Warsztaty, wydarzenia i edukacja
Oprócz wystaw Galeria „Elektrownia” organizuje wydarzenia artystyczne i edukacyjne. W jej przestrzeniach odbywają się warsztaty, spotkania z twórcami, koncerty oraz wydarzenia poświęcone historii przemysłu.
Dostępne są również możliwości zwiedzania grupowego. Organizatorzy wycieczek mogą wcześniej skontaktować się z placówką i uzgodnić szczegóły wizyty oraz oprowadzania.
Galeria jest wykorzystywana także podczas wydarzeń związanych ze Szlakiem Zabytków Techniki. W takich terminach program może obejmować dodatkowe atrakcje i aktywności tematyczne.
Park tematyczny przy Galerii „Elektrownia”
W sąsiedztwie budynku znajduje się teren spacerowy z ekspozycją poświęconą historii kopalni „Saturn” i przemysłowemu dziedzictwu Czeladzi.
Na dwunastu tablicach informacyjnych przedstawiono historię zakładu oraz zagadnienia związane z jego działalnością. Przestrzeń powstała w ramach zagospodarowania terenów pokopalnianych. W pobliżu przygotowano także parkingi dla odwiedzających.
To uzupełnienie wizyty w galerii, szczególnie dla osób zainteresowanych historią techniki i dawnych zakładów przemysłowych.
Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami
Do galerii prowadzi wejście wyposażone w schody i podjazd dla osób poruszających się na wózkach. Ekspozycje znajdują się na trzech poziomach, między którymi można przemieszczać się windą.
Na parterze dostępna jest toaleta dostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W pobliżu obiektu znajduje się bezpłatny parking, a do budynku można wejść z psem asystującym lub przewodnikiem.
Zgodnie z deklaracją dostępności w galerii nie ma pętli indukcyjnej ani oznaczeń w alfabecie Braille'a. Nie zapewniono również stałej obsługi tłumacza języka migowego.
Dla kogo jest Galeria Sztuki Współczesnej „Elektrownia”?
Galeria jest propozycją dla osób zainteresowanych sztuką współczesną, malarstwem, fotografią i wystawami czasowymi. Wernisaże oraz spotkania z artystami pozwalają poznać twórców i ich prace.
Obiekt zainteresuje również miłośników historii przemysłu. Zachowane maszyny, architektura dawnej elektrowni i ekspozycja plenerowa pokazują, jak wyglądało techniczne zaplecze kopalni „Saturn”.
Galeria może być także celem rodzinnej wycieczki lub wizyty grupy szkolnej. Warto jednak wcześniej sprawdzić aktualną wystawę i ewentualne ograniczenia związane z organizowanymi wydarzeniami.
