Dawna Dyrekcja Kopalń i Hut Donnersmarcków w Świętochłowicach
Przy ul. Katowickiej 30, w centrum Świętochłowic, stoi budynek dawnej Dyrekcji Kopalń i Hut Donnersmarcków. Dziś pełni funkcję mieszkalną, ale pod koniec XIX i w pierwszych dekadach XX wieku był jednym z miejsc, z których zarządzano przemysłowym majątkiem jednej z najpotężniejszych rodzin związanych z historią Górnego Śląska.
Donnersmarckowie i przemysłowe Świętochłowice
Historia obiektu wiąże się z rodem Henckel von Donnersmarck, którego działalność miała duży wpływ na przemysłowy rozwój dzisiejszych Świętochłowic. W pierwszej połowie XIX wieku hrabia Karol Łazarz Henckel von Donnersmarck kupował tutejsze tereny i rozwijał na nich przemysł. W 1828 roku na terenie dawnego gospodarstwa młyńskiego powstała huta żelaza Bethlen-Falva, późniejsza Huta Florian, a w 1831 roku rozpoczęto wydobycie w kopalni Fausta.
W kolejnych dekadach przemysłowe imperium rodziny znacznie się rozrosło. Szczególną rolę odegrał Guido Henckel von Donnersmarck, żyjący w latach 1830–1916. Należał do najbogatszych przemysłowców swoich czasów, a w 1901 roku otrzymał od cesarza Wilhelma II dziedziczny tytuł księcia.
Rozbudowane przedsiębiorstwa wymagały własnej administracji. Archiwum Państwowe podaje, że powołana przez Guido Dyrekcja Kopalń i Hut początkowo znajdowała się w Szarlocińcu w pobliżu Królewskiej Huty, a pod koniec XIX wieku została przeniesiona do Świętochłowic.
Stąd zarządzano kopalniami i zakładami
Znaczenie dyrekcji dobrze pokazują materiały archiwalne z okresu międzywojennego. W ogłoszeniu z 1933 roku wymieniono należące do przedsiębiorstwa kopalnie Niemcy w Świętochłowicach, Śląsk w Chropaczowie, Donnersmarck w Chwałowicach i Blücher w Boguszowicach, a także Hutę Cynkową Guidotto oraz cegielnie.
Po podziale Górnego Śląska w 1922 roku część przemysłowego majątku Donnersmarcków znalazła się po polskiej stronie granicy. Przedsiębiorstwo działało dalej jako rodzinna spółka, a po sprzedaży części zakładów organ zarządzający funkcjonował jako Generalna Dyrekcja Kopalń księcia Donnersmarcka w Świętochłowicach.
O skali działalności świadczy także dokument z 1946 roku dotyczący przejmowania przedsiębiorstw na własność państwa. Generalna Dyrekcja Księcia Donnersmarcka w Świętochłowicach została w nim opisana jako przedsiębiorstwo zajmujące się eksploatacją kopalń, hut, cegielni, elektrowni i majątków ziemskich.
Pod ziemią prowadziło przejście do kopalni
Jednym z ciekawszych elementów historii miejsca jest nieistniejące już połączenie z przemysłowym zapleczem miasta. Z budynku dyrekcji miało prowadzić przejście do kopalni Deutschlandgrube, uruchomionej w 1873 roku, później znanej jako kopalnia Polska. Tunel został zamknięty po II wojnie światowej ze względu na szkody górnicze.
Ta informacja dobrze pokazuje, że dyrekcja nie była jedynie reprezentacyjnym biurowcem stojącym przy głównej ulicy. Funkcjonowała bezpośrednio w przemysłowym krajobrazie Świętochłowic.
Co znajduje się tutaj dzisiaj?
Dawna Dyrekcja Kopalń i Hut nie działa obecnie jako muzeum ani obiekt przeznaczony do regularnego zwiedzania. Budynek pełni funkcję mieszkalną, dlatego najlepiej oglądać go z zewnątrz podczas spaceru po centrum miasta.
Warto połączyć wizytę z innymi śladami przemysłowej historii Świętochłowic. Niedaleko znajdują się m.in. kościół ewangelicki, zabudowania związane z dawnym przemysłem oraz charakterystyczne wieże dawnej KWK Polska. Sama ul. Katowicka jest głównym deptakiem i jedną z reprezentacyjnych przestrzeni miasta.
Dla kogo polecamy
- miłośnikom historii Górnego Śląska,
- osobom zainteresowanym dziedzictwem przemysłowym,
- miłośnikom zabytkowej architektury,
- osobom poznającym historię Donnersmarcków,
- spacerującym po centrum Świętochłowic.
Dostępność: budynek mieszkalny – obiekt można oglądać z zewnątrz.
