Zamki / pałace / zabytki

Osiedle Nikiszowiec

Osiedle Nikiszowiec

Źródło / autor zdjęcia: esil.pl

Ikona przedstawiająca uproszczoną, niebieską mapę z pomarańczowym znacznikiem lokalizacji w prawym górnym rogu, symbolizująca miejsce wydarzenia lub trasę.

Osiedle Nikiszowiec

Zabytkowe osiedle górnicze Nikiszowiec, Osiedle Nikiszowiec, Katowice

Nikiszowiec w Katowicach – zabytkowe osiedle robotnicze z charakterystyczną ceglaną zabudową

Nikiszowiec to zabytkowe osiedle robotnicze położone w południowo-wschodniej części Katowic, znane z charakterystycznych budynków z czerwonej cegły, wewnętrznych dziedzińców i brukowanych uliczek. Powstało na początku XX wieku jako osiedle dla górników pobliskiej kopalni Giesche. Dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na Górnym Śląsku, przyciągającym miłośników historii, architektury, fotografii i lokalnej kultury. W 2011 roku historyczny układ urbanistyczno-przestrzenny Nikiszowca został uznany za Pomnik Historii.

Historia Nikiszowca

Nikiszowiec powstał w latach 1908–1919 z inicjatywy koncernu Georg von Giesche’s Erben, który rozwijał działalność górniczą na terenie dzisiejszych Katowic. Osiedle zaprojektowali niemieccy architekci Emil i Georg Zillmannowie, odpowiedzialni również za projekt pobliskiego Giszowca.

Założenie miało zapewnić mieszkania pracownikom kopalni Giesche, późniejszego Wieczorka, oraz ich rodzinom. W odróżnieniu od Giszowca, inspirowanego koncepcją miasta-ogrodu, Nikiszowiec zaplanowano jako zwarte osiedle miejskie z wielokondygnacyjnymi budynkami mieszkalnymi.

Nazwa osiedla pochodzi od szybu Nickisch, nazwanego na cześć barona Nickischa von Rosenegka. Z czasem niemiecka nazwa Nickischschacht została spolszczona do formy Nikiszowiec.

Osiedle od początku stanowiło samodzielną przestrzeń do życia. Oprócz mieszkań powstały tu sklepy, szkoły, pralnia, łaźnia, piekarnia oraz inne obiekty służące mieszkańcom.

Architektura Nikiszowca – czerwone cegły i wewnętrzne dziedzińce

Nikiszowiec wyróżnia się zwartą, przemyślaną zabudową. Osiedle składa się z dziewięciu kwartałów trzykondygnacyjnych budynków mieszkalnych, tworzących zamknięte lub częściowo otwarte dziedzińce. Poszczególne części połączono charakterystycznymi przewiązkami nad ulicami.

Najbardziej rozpoznawalnym elementem architektury Nikiszowca jest czerwona cegła, z której wykonano elewacje budynków. Uwagę zwracają również ozdobne detale ceramiczne, łukowe przejścia, wykusze i czerwone obramowania okien.

Choć budynki tworzą spójną całość, różnią się detalami architektonicznymi. Dzięki temu osiedle zachowało jednolity charakter, ale poszczególne ulice i kwartały mają własne cechy.

Wewnętrzne dziedzińce pełniły dawniej funkcje gospodarcze. Znajdowały się na nich komórki, chlewiki i piece do wspólnego wypiekania chleba, nazywane piekarokami.

Co warto zobaczyć na Nikiszowcu?

  • Plac Wyzwolenia

Centralny plac zabytkowego osiedla, otoczony zabytkowymi kamienicami. Znajdują się tu charakterystyczne arkadowe podcienia, dawne lokale handlowe i budynek z mozaiką przedstawiającą czerwone róże.

  • Kościół św. Anny

Neobarokowa świątynia, której budowę ukończono w 1927 roku. Jej monumentalna bryła dominuje nad placem Wyzwolenia i stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych elementów panoramy Nikiszowca.

  • Muzeum Historii Katowic – Dział Etnologii Miasta

Przy ul. Rymarskiej 4, w budynku dawnej pralni i magla, działa oddział muzeum poświęcony historii i kulturze regionu. Można tu poznać codzienne życie dawnych mieszkańców osiedla oraz tradycje górniczego Śląska.

  • Zabytkowe uliczki i dziedzińce

Spacer ulicami św. Anny, Rymarską i pozostałymi częściami osiedla pozwala przyjrzeć się detalom zabudowy, bramom oraz charakterystycznym połączeniom między budynkami.

Nikiszowiec w kulturze i sztuce

Nikiszowiec od lat inspiruje artystów, fotografów i filmowców. Osiedle pojawiło się między innymi w filmach Sól ziemi czarnej i Perła w koronie w reżyserii Kazimierz Kutz, a także w filmie Angelus Lecha Majewskiego.

Z okolicą związana jest również Grupa Janowska, skupiająca malarzy nieprofesjonalnych, wśród których znaleźli się Teofil Ociepka, Erwin Sówka i Ewald Gawlik. Ich twórczość stanowi ważną część historii sztuki Górnego Śląska.

Wydarzenia i śląskie tradycje

Nikiszowiec jest miejscem organizacji wydarzeń kulturalnych i lokalnych inicjatyw. Do najbardziej rozpoznawalnych należy Jarmark na Nikiszu, odbywający się w okresie przedświątecznym. Na osiedlu pojawiają się wówczas stoiska z rękodziełem, regionalnymi produktami i świątecznymi wyrobami.

Ważną częścią lokalnej tożsamości pozostają także tradycje górnicze, szczególnie widoczne podczas obchodów Barbórki. Nikiszowiec jest ponadto jednym z obiektów znajdujących się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Dla kogo jest Nikiszowiec?

Nikiszowiec warto odwiedzić przede wszystkim ze względu na jego architekturę i historię. To miejsce dla miłośników zabytków, industrialnego dziedzictwa Górnego Śląska oraz osób zainteresowanych życiem dawnych społeczności górniczych.

Osiedle może zainteresować również fotografów, rodziny z dziećmi i turystów poszukujących miejsc na spokojny spacer. Zwiedzanie można połączyć z wizytą w muzeum, poznawaniem lokalnej kuchni lub udziałem w wydarzeniach kulturalnych.

Informacje praktyczne

Lokalizacja: Nikiszowiec, dzielnica Janów-Nikiszowiec, Katowice

Centralny punkt: Plac Wyzwolenia, 40-423 Katowice

Zwiedzanie: Przez cały rok, bez ograniczeń godzinowych w przestrzeni publicznej

Wstęp na osiedle: Bezpłatny

Czas zwiedzania: Orientacyjnie 1–2 godziny na spacer wraz z zaglądaniem do zabytków i lokali

Ochrona zabytków: Pomnik Historii od 2011 roku

Warto pamiętać, że Nikiszowiec jest osiedlem mieszkalnym, a nie zamkniętym obiektem turystycznym. Podczas spaceru należy uszanować prywatność mieszkańców, szczególnie na wewnętrznych podwórkach.

Na osiedle można dotrzeć komunikacją miejską. Ze względu na brukowane nawierzchnie i nierówności niektórych chodników osoby z ograniczoną mobilnością powinny uwzględnić warunki poruszania się po historycznej zabudowie.

Lokalizacja

Opcje i udogodnienia

Adres

Zabytkowe osiedle górnicze Nikiszowiec, Osiedle Nikiszowiec, Katowice

Wyznacz trasę w Google Maps

Przystanki w okolicy

Nikiszowiec Kościół (02)

Dojazd liniami

Z-2, 72, 108, 109, 292, 695, 900, 920, 930

Nikiszowiec Kościół (01)

Dojazd liniami

72, 108, 109, 292, 695, 900, 920, 930

Nikiszowiec Lodowisko (01)

Dojazd liniami

Z-2, 920

Podobne miejsca z okolicy

Sosnowieckie Centrum Sztuki - Zamek Sielecki

Sosnowieckie Centrum Sztuki - Zamek Sielecki

Zamkowa 2, Sosnowiec

1 wydarzenie

Pokaż wszystkie
Kamienny zamek na wzgórzu z dwiema wieżami – okrągłą i prostokątną – otoczony murami obronnymi. Budowla znajduje się na trawiastym wzniesieniu z drzewami i alejkami. W tle widoczna panorama miasta z zabudowaniami i niebem o zachodzie słońca.

Zamek - Muzeum Zagłębia w Będzinie

Zamkowa 1, Będzin

Fabryka Pełna Życia

Fabryka Pełna Życia

Kościuszki 3, Dąbrowa Górnicza

Dawna Dyrekcja Kopalń i Hut Donnersmarcków

Dawna Dyrekcja Kopalń i Hut Donnersmarcków

Katowicka 30, Świętochłowice

Zamek w Chudowie

Zamek w Chudowie

Podzamcze, Chudów

Ruiny Zamku Biskupów Krakowskich

Ruiny Zamku Biskupów Krakowskich

Browarna, Sławków

Zamek Biskupów Krakowskich – Książąt Siewierskich w Siewierzu

Zamek Biskupów Krakowskich – Książąt Siewierskich w Siewierzu

Tadeusza Kościuszki, Siewierz

Stary cmentarz żydowski

Stary cmentarz żydowski

Stary cmentarz żydowski w Gliwicach, Na Piasku, Gliwice

Zabytkowy budynek z czerwonej cegły i kamienia, z dwiema wieżami zakończonymi spadzistym dachem pokrytym dachówką. Fasada zawiera wąskie okna i elementy z jasnego tynku. Na środku dziedzińca widoczny pomnik przedstawiający postać Stefana Batorego na kami

Zamek Piastowski

Pod Murami 2, Gliwice

1 wydarzenie

Pokaż wszystkie
Zabytkowe osiedle familoków

Zabytkowe osiedle familoków

Adama Mickiewicza, Czerwionka-Leszczyny

Pałac w Rybnej

Pałac w Rybnej

Powstańców Warszawskich, Tarnowskie Góry

Zamek Ogrodzieniec

Zamek Ogrodzieniec

Zamkowa 28, Podzamcze

Kamienna, cylindryczna wieża ruin zamku na szczycie skalistego wzgórza; na pierwszym planie rozległa zielona łąka, a nad krajobrazem pochmurne niebo z przejaśnieniami.

Zamek Królewski w Olsztynie

Kühna 20, Olsztyn

Zamek Piastowski w Raciborzu - Punkt Informacji Turystycznej

Zamek Piastowski w Raciborzu - Punkt Informacji Turystycznej

Zamkowa 2, Racibórz

Zobacz wszystkie
Ilustracja trzech osób w okrągłych ramkach, ułożonych obok siebie – mężczyzna po lewej, kobieta z blond włosami w środku, kobieta z brązowymi włosami po prawej, reprezentujące uczestników lub zespół organizatorów.

Udostępnij to miejsce

Widzisz jakąś niezgodność w treści opisu lub masz dodatkowe informacje? Zgłoś je nam, klikając w poniższy przycisk.

Widok z lotu ptaka na centrum Katowic z nowoczesnymi wieżowcami, zielonym parkiem i budynkiem NOSPR. Na zdjęciu dodane są grafiki: kalendarz, ptak z dyplomem i teatralne maski.

Chcesz wiedzieć, co nowego na mapie Śląska? Zapisz się do naszego newslettera! Powiadomimy Cię o wydarzeniach, newsach i odkryciach.

Klikając przycisk „Zapisuję się” akceptuję postanowienia Regulaminu esil.pl