Z miejskich przestrzeni korzystają również dzieci i młodzież. Chodzą nimi do szkoły, spotykają się na podwórkach, spędzają czas na placach zabaw, boiskach, skwerach i przystankach. Często widzą rzeczy, których dorośli nie zauważają – zbyt ciemne przejście, niewygodną ławkę, brak miejsca do spokojnego siedzenia albo przestrzeń, która wygląda dobrze na planie, ale w codziennym użyciu nie działa.
Gliwice chcą częściej wykorzystywać tę perspektywę przy planowaniu miejskich działań. 11 sierpnia w Urzędzie Miejskim odbyło się spotkanie zespołu zadaniowego ds. realizacji programu UNICEF Miasto Przyjazne Dzieciom. Tematem była partycypacja dzieci i młodzieży w procesach planowania inwestycji miejskich.
W rozmowach uczestniczyli także przedstawiciele miejskich jednostek odpowiedzialnych za infrastrukturę i przestrzenie, z których na co dzień korzystają najmłodsi gliwiczanie.
„ZmieniaMY dziecięcą przestrzeń” na Zatorzu
Punktem wyjścia do rozmowy był raport z realizacji zadania „ZmieniaMY dziecięcą przestrzeń”. Badanie przeprowadzono na terenie dzielnicy Zatorze. Jego celem było sprawdzenie, jak dzieci doświadczają i postrzegają swoją najbliższą przestrzeń oraz jak widzą możliwość jej zmiany.
Zespół badawczy pracował pod kierunkiem mgr Agnieszki Rohowskiej z Fundacji Margines z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz dr Kingi Konieczny-Pizoń z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. W projekcie uczestniczyli podopieczni placówki wsparcia dziennego dla dzieci i młodzieży „Przystań” przy ul. Traugutta.
Zdjęcia, spacery i rozmowy zamiast ankiety zza biurka
Badanie nie polegało wyłącznie na wypełnianiu formularzy. Zespół organizował spacery badawcze z wykorzystaniem metody photovoice. Uczestnicy robili zdjęcia, za pomocą których opisywali swoje doświadczenia i wskazywali problemy w otoczeniu. Przeprowadzono także zogniskowane wywiady grupowe i narracyjne oraz analizę zebranych danych.
Dzięki temu dzieci mogły opowiedzieć o swojej przestrzeni własnym językiem – nie tylko odpowiadając na pytania dorosłych. Pokazywali miejsca, które są dla nich ważne, trudne, nieprzyjazne albo warte zmiany.
Studenci przygotowali wizualizacje zmian
Ważną częścią projektu było przełożenie dziecięcych obserwacji na konkretne propozycje przestrzenne. Studenci Politechniki Śląskiej przygotowali wizualizacje pokazujące możliwe zmiany w otoczeniu. Projekty odpowiadały na potrzeby i pomysły zgłaszane przez dzieci.
Co istotne, te propozycje zostały później skonsultowane z młodymi uczestnikami projektu. Nie chodziło tylko o zebranie opinii i przekazanie ich dalej, ale o sprawdzenie, czy zaproponowane rozwiązania rzeczywiście odpowiadają dziecięcej perspektywie.
Wnioski mają pomóc przy planowaniu inwestycji
Podczas spotkania w urzędzie zaprezentowano najważniejsze wnioski z badań, opracowane materiały oraz dobre praktyki dotyczące włączania dzieci w procesy decyzyjne i projektowanie przestrzeni.
W rozmowie uczestniczyli przedstawiciele zespołu ds. realizacji programu UNICEF Miasto Przyjazne Dzieciom, osoby odpowiedzialne za planowanie przestrzenne, urbanistykę, inwestycje drogowe, gospodarkę mieszkaniową, usługi komunalne i sport, a także przedstawiciel Młodzieżowej Rady Miasta Gliwice.
Tak szerokie grono miało pozwolić na spojrzenie na dziecięcą partycypację z różnych stron – od edukacji i młodzieżowej reprezentacji po konkretne miejskie inwestycje.
Dzieci jako współtwórcy
Miasto podkreśla, że chce traktować dzieci i młodzież nie tylko jako odbiorców miejskich przestrzeni, ale jako ich współtwórców.
To ważne zwłaszcza przy planowaniu miejsc, w których najmłodsi mieszkańcy uczą się, odpoczywają, spotykają z rówieśnikami i spędzają wolny czas. Ich opinie mogą pomóc w unikaniu rozwiązań, które z dorosłej perspektywy wydają się wystarczające, ale nie odpowiadają codziennym potrzebom dzieci.
Projekt „ZmieniaMY dziecięcą przestrzeń” pokazuje, że głos najmłodszych można przełożyć na konkretne propozycje dotyczące otoczenia. Uczy też dzieci, że ich zdanie może mieć znaczenie w sprawach miejskich.
Gliwice w programie UNICEF Miasto Przyjazne Dzieciom
Włączanie dzieci i młodzieży w kształtowanie przestrzeni to jeden z priorytetów Gliwic w staraniach o tytuł Miasta Przyjaznego Dzieciom.
Program UNICEF zakłada, że potrzeby najmłodszych mieszkańców powinny być brane pod uwagę w lokalnych decyzjach. Dla Gliwic projekt na Zatorzu może być punktem wyjścia do szerszego wykorzystania dziecięcej perspektywy. Nie jako symbolicznego dodatku do konsultacji, ale jako źródła wiedzy o tym, jak działa miasto widziane z poziomu najmłodszych mieszkańców.
