Studnia Trzech Braci – miejsce, w którym według legendy zaczął się Cieszyn
Studnia Trzech Braci przy ul. Trzech Braci w Cieszynie jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Ukryta przy wąskiej uliczce prowadzącej w dół od historycznego centrum, na pierwszy rzut oka wygląda niepozornie: nad studnią stoi niewielka, sześcioboczna żeliwna altana. To jednak właśnie z tym miejscem związana jest najsłynniejsza cieszyńska legenda – opowieść o trzech braciach, którzy mieli spotkać się tutaj w 810 roku i z radości ze spotkania założyć Cieszyn.
Historia samej studni jest prawdziwa i sięga co najmniej XV wieku. Związek z założeniem miasta należy już do świata legend, który przez XIX i XX wiek stał się ważną częścią lokalnej tożsamości.
Bolko, Leszko i Cieszko spotykają się przy źródle
Według najbardziej znanej wersji legendy trzej książęcy bracia – Bolko, Leszko i Cieszko – wyruszyli w różne strony, a po długiej rozłące niespodziewanie spotkali się przy źródle. Tak ucieszyli się ze spotkania, że postanowili założyć w tym miejscu gród. Jego nazwa – Cieszyn – miała pochodzić właśnie od ich radości.
Tradycja przypisała temu wydarzeniu konkretną datę – 810 rok. I tu potrzebne jest ważne zastrzeżenie: nie jest to historycznie potwierdzona data powstania Cieszyna. Źródła wskazują, że miasto rozwijało się znacznie później, a legenda o trzech braciach kształtowała się przez kolejne stulecia.
Studnia jest starsza niż legenda o trzech braciach
Sama studnia nie jest jednak XIX-wiecznym wymysłem. Najstarsza zachowana wzmianka pochodzi z 1434 roku, kiedy określano ją jako studnię bracką. Nazwa nie odnosiła się wówczas do legendarnych braci. Studnia znajdowała się na terenie ogrodów należących do dominikanów, czyli zakonnych „braci”.
W XIV wieku należała do dominikanów, a później miała również bardzo praktyczne zastosowanie. Do XIX wieku wodę czerpał stąd browar mieszczański przy ul. Śrutarskiej. Zanim więc studnia stała się symbolem miasta i obowiązkowym punktem spacerów turystycznych, przez stulecia była elementem jego codziennej infrastruktury.
Jak zwykła studnia stała się symbolem Cieszyna?
Kluczowy dla dzisiejszego charakteru miejsca był XIX wiek. W 1860 roku Cieszyn uroczyście świętował domniemane 1050-lecie założenia miasta. Legenda o trzech braciach odegrała podczas jubileuszu dużą rolę, a jednym z jego następstw stała się zbiórka pieniędzy na odnowienie studni.
Ostatecznie w 1868 roku nad studnią ustawiono charakterystyczną sześcioboczną żeliwną altanę wykonaną w hucie w Trzyńcu. Na jej wewnętrznych ścianach znalazły się tablice przedstawiające legendę o założeniu miasta w trzech językach: polskim, niemieckim i łacińskim. Od tego momentu dawna studnia użytkowa zaczęła pełnić przede wszystkim funkcję miejskiego symbolu.
Jej wygląd zmieniał się wraz z historią miasta
Studnia nie zachowała przez cały XX wiek swojej pierwotnej formy. Po II wojnie światowej usunięto niemiecką inskrypcję, a w 1951 roku w jej miejscu pojawiła się płaskorzeźba autorstwa Jana Raszki przedstawiająca spotkanie trzech braci przy źródle.
Zmieniała się również górna część altany. Obecna iglica pochodzi z lat 50. XX wieku i różniła się od pierwotnej. Kolejny remont przeprowadzono w 2010 roku, przed obchodami 1200-lecia Cieszyna.
Znacznie bardziej kompleksowa konserwacja rozpoczęła się w 2022 roku. Odnowiono altanę, zadaszenie, iglicę, ogrodzenie i kamienne elementy obiektu. Konserwatorzy zdecydowali się przywrócić studni wygląd bliższy temu z 1868 roku. Odtworzono historyczne napisy, wykonano nowe pokrycie daszku, uzupełniono iglicę, a znajdujący się na jej szczycie orzeł został pozłocony, podobnie jak na dawnych fotografiach.
Dzięki temu dzisiejszy wygląd Studni Trzech Braci jest bliższy jej XIX-wiecznej formie niż jeszcze kilkanaście lat temu.
Nie trzeba kupować biletu ani planować zwiedzania
Studnia stoi w przestrzeni miejskiej, dlatego można zobaczyć ją bezpłatnie i o dowolnej porze. Nie jest to muzeum ani obiekt z wnętrzem przeznaczonym do zwiedzania. Sama wizyta zajmuje kilka lub kilkanaście minut.
Najlepiej potraktować ją jako punkt spaceru po historycznym Cieszynie. Od Rynku można zejść tutaj pieszo, a następnie kontynuować spacer w kierunku innych zabytków starego miasta, Wzgórza Zamkowego i Olzy.
Warto też zwrócić uwagę na samo położenie. Studnia nie stoi na reprezentacyjnym placu – jest schowana przy wąskiej uliczce starego miasta. Nawet miejskie opracowania zwracają uwagę, że przez takie usytuowanie jeden z najważniejszych symboli Cieszyna może łatwo „zginąć” w otaczającej zabudowie.
Kto tu dobrze spędzi czas?
Studnia Trzech Braci spodoba się przede wszystkim osobom zainteresowanym historią Cieszyna, miejskimi legendami i niewielkimi zabytkami, za którymi kryje się większa opowieść. To dobry przystanek podczas spaceru po starym mieście, szczególnie jeśli odwiedza się Cieszyn po raz pierwszy.
Miejsce może być ciekawe również dla rodzin z dziećmi. Historia Bolka, Leszka i Cieszka jest prostym punktem wyjścia do opowiedzenia najmłodszym legendy o powstaniu miasta, a sama studnia daje tej historii konkretną lokalizację.
Warto zajrzeć tu także podczas spaceru fotograficznego. Żeliwna altana, stroma uliczka i otaczająca zabudowa tworzą jeden z charakterystycznych, bardziej kameralnych cieszyńskich kadrów.
Komu może się nie spodobać?
Nie warto traktować Studni Trzech Braci jako samodzielnej atrakcji na dłuższe zwiedzanie. Nie ma tutaj ekspozycji, przewodnika, interaktywnych elementów ani dodatkowej infrastruktury. Jeśli ktoś przyjedzie specjalnie tylko po to, żeby zobaczyć studnię, prawdopodobnie spędzi na miejscu kilka minut.
Rozczarowane mogą być również osoby oczekujące monumentalnego zabytku. Studnia jest niewielka i schowana między zabudowaniami. Jej wartość tkwi przede wszystkim w historii i legendzie, a nie w skali obiektu.
Najlepiej więc wpisać ją w większą trasę po Cieszynie. Wtedy niewielka studnia przestaje być tylko żeliwną altanką przy bocznej ulicy, a staje się jednym z punktów opowiadających historię miasta – tę prawdziwą i tę, którą cieszynianie opowiadają sobie od pokoleń.
