45. rocznica pacyfikacji kopalni Wujek. Wystawa o sztuce, wolności i pamięci w Bytomiu
Od 11 grudnia 2026 roku do 14 marca 2027 roku w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu będzie można oglądać wystawę „…z cyklu Wspomnienie. W 45. rocznicę pacyfikacji kopalni Wujek”. Ekspozycja przypomni tragiczne wydarzenia z grudnia 1981 roku przez pryzmat twórczości artystów związanych z kulturą niezależną lat 80. XX wieku. Wernisaż zaplanowano na 10 grudnia, a kuratorką wystawy jest Agnieszka Bartków.
Pacyfikacja kopalni Wujek w twórczości artystów
16 grudnia 1981 roku, podczas pacyfikacji strajku w katowickiej kopalni Wujek, funkcjonariusze ZOMO użyli broni palnej przeciwko protestującym górnikom. Zginęło dziewięciu pracowników kopalni.
Wystawa przygotowana z okazji 45. rocznicy tych wydarzeń nie będzie jednak wyłącznie historyczną opowieścią o przebiegu pacyfikacji. Organizatorzy skupią się na tym, jak artyści reagowali na rzeczywistość stanu wojennego, przemoc i ograniczanie wolności.
Punktem wyjścia do przygotowania ekspozycji stały się szkicowniki profesora Stanisława Rodzińskiego. Zawarte w nich rysunki i osobiste refleksje odnoszą się między innymi do wydarzeń w kopalni Wujek.
Wystawa poruszy również temat znaczenia pamięci historycznej i jej związku z wolnością.
Prace artystów związanych z kulturą niezależną
Na wystawie zostaną zaprezentowane dzieła twórców, których działalność odnosiła się do doświadczeń społecznych i politycznych lat 80.
Wśród zapowiedzianych artystów znaleźli się między innymi:
- Stanisław Rodziński,
- Tadeusz Boruta,
- Jacek Sienicki,
- Aldona Mickiewicz,
- Anna Mizeracka,
- Barbara Jonscher,
- Zbigniew Bajek,
- Zofia Broniek,
- Teresa Rudowicz,
- Zbylut Grzywacz,
- Grzegorz Bednarski,
- Jacek Sroka,
- Krzysztof Grzondziel.
Do współpracy przy projekcie zaproszono również Alinę Borowczak-Grzybowską i profesora Andrzeja Grzybowskiego, autorów projektu pomnika upamiętniającego dziewięciu górników zamordowanych podczas pacyfikacji kopalni Wujek.
Film dokumentalny i publikacja towarzysząca wystawie
Ekspozycję uzupełnią materiały archiwalne, pamiątki oraz film z wypowiedziami artystów, historyków sztuki, świadków pacyfikacji i osób związanych z opozycją antykomunistyczną.
W ramach przygotowań do filmu przeprowadzono między innymi rozmowę ze Stanisławem Płatkiem, który w grudniu 1981 roku przewodniczył komitetowi strajkowemu w kopalni Wujek.
Wystawie będzie towarzyszyć także ilustrowana publikacja zawierająca teksty historyczne, opracowania z zakresu historii sztuki oraz wywiady.
Oprowadzania kuratorskie, spotkania i warsztaty
Muzeum Górnośląskie przygotowało program wydarzeń towarzyszących wystawie.
Grudzień 2026:
- 10 grudnia – wernisaż wystawy,
- 13 grudnia – pierwsze oprowadzanie kuratorskie,
- premiera filmu towarzyszącego ekspozycji i spotkanie z zespołem realizującym projekt.
Styczeń 2027:
- oprowadzanie kuratorskie,
- spotkanie poświęcone publikacji towarzyszącej wystawie,
- wykład dotyczący poezji Barbary Sadowskiej.
Luty 2027:
- oprowadzanie kuratorskie,
- spotkanie o sztuce lat 80. i działalności artystów związanych z kulturą niezależną.
Marzec 2027:
- oprowadzanie kuratorskie,
- 14 marca – zakończenie wystawy.
Zaplanowano również zajęcia edukacyjne dla szkół i grup zorganizowanych.
Warsztaty „Podaruj mi skrzydła” będą poświęcone wolności, marzeniom i godności człowieka. Uczestnicy wykonają między innymi linoryty oraz pamiętniki artystyczne.
Z kolei zajęcia „Siła obrazu” skupią się na interpretacji dzieł sztuki oraz sposobach przedstawiania wydarzeń historycznych za pomocą obrazów.
Termin, bilety i informacje organizacyjne
- Wystawa: „…z cyklu Wspomnienie. W 45. rocznicę pacyfikacji kopalni Wujek”.
- Termin: 11 grudnia 2026 – 14 marca 2027 roku.
- Wernisaż: 10 grudnia 2026 roku.
- Miejsce: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu.
- Kuratorka: Agnieszka Bartków.
- Bilety: 5 zł.
- Organizator: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu.
- Współorganizator: Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach.
- Patronat honorowy: Marszałek Województwa Śląskiego Wojciech Saługa.
Szczegółowe informacje o wystawie i wydarzeniach towarzyszących można znaleźć na oficjalnej stronie Muzeum Górnośląskiego.
Dla kogo polecamy?
Wystawę polecamy osobom zainteresowanym historią Polski, stanem wojennym, ruchem Solidarności oraz kulturą niezależną lat 80. XX wieku.
Ekspozycja może również zainteresować miłośników sztuki współczesnej, nauczycieli historii, uczniów szkół ponadpodstawowych oraz osoby chcące poznać historię pacyfikacji kopalni Wujek z perspektywy artystów i świadków tamtych wydarzeń.
